آنگه گفتند : ما هيچ اهل دينى را نديديم مخطىتر از شما و هيچ دينى بدتر از دين شما ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : اى اهل كتاب از جهودان و ترسايان ! * ( هَلْ تَنْقِمُونَ مِنَّا ) * ، و در معنى « نقمت » سه قول گفتند : يكى سخط ، يكى ( 1 ) كراهت يكى انكار و معنى متقارب است ، يقال : نقم ينقم و نقم ينقم ، و الأوّل أفصح ، قال عبد اللَّه بن قيس الرّقيّات ( 2 ) : ما نقموا من بني اميّة الَّا أنّهم يحلمون ان غضبوا گفت : چه منكرى از ما يا چه كارهى ( 3 ) از ما الَّا آن كه ما به خدا ايمان داريم و به آنچه بر ما فرود آمد از قرآن و به آنچه پيش از قرآن فرود آمد از كتب اوايل و آن كه بيشتر ( 4 ) شما فاسقاند . زجّاج گفت معنى آن است كه : شما را بر ما هيچ انكار نتوانى ( 5 ) كردن الَّا ايمان ما و فسق شما و آن از باب منكر نباشد ، چه ايمان سر معارف است ، و انّ مع اسمها و خبرها في تأويل المصدر و هو معطوف على قوله : * ( أَنْ آمَنَّا ) * ، و ان بافعل در تقدير مصدر باشد و اين قول بهترين ( 6 ) اقوال ( 7 ) است . اگر گويند چگونه گفت : * ( وَأَنَّ أَكْثَرَكُمْ فاسِقُونَ ) * ، بيشتر ( 8 ) شما فاسقاند و ايشان همه فاسقاند ؟ جواب گوييم : مراد به « فسق » در اين آيت فسقى است كه بعضى كردند و همه نكردند و آن كتمان حق بود براى طمع رياست و همه كس صلاحيت اين ندارد . جواب ديگر اين كه : بر سبيل ايهام ( 9 ) بر مخاطب چنين بسيار گويند ، اكثر گويند و معنى جمله باشد و اين نوع ( 10 ) توسّع باشد . آنگه جواب داد ايشان را از آن مثل ( 11 ) كه زدند و گفتند : ما رأينا شرّا منكم ، از شما بدتر ( 12 ) كس نديديم بقوله :

--> ( 1 ) . مج ، مت در . ( 2 ) . وز : رقيان . ( 3 ) . آج : چه كاريى ، لب : چه كارى . ( 4 ) . مج ، مت ، وز ، لت : بيشترينه ، مر : بيشترين . ( 5 ) . آج ، لب ، لت ، مر : نتوانيد . ( 6 ) . مج ، بهتر . ( 7 ) . وز : قول . ( 8 ) . مج ، مت ، وز ، لت : بيشترينه . ( 9 ) . مج ، مت ، وز ، مر : ابهام . ( 10 ) . مج ، مت ، وز ، مر : نوعى . ( 11 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر : طعن . ( 12 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر : بتر .